Szok w kinie grozy: czy X, The Substance, Barbarian i Weapons upokarzają starsze kobiety?

W ostatnich latach kilka głośnych horrorów wzbudziło dyskusję o tzw. „hagsploitation” — czyli wykorzystywaniu starszych kobiet jako postaci-monstru, oraz o tym, czy to zabieg artystyczny czy po prostu seksistowskie uprzedzenie. Ten tekst przedstawia fakty dotyczące tego zjawiska oraz pokazuje, które filmy były najczęściej wymieniane w debacie.

• Co oznacza termin „hagsploitation” i jak łączy się z pojęciem psycho-biddy.
• Które filmy z ostatnich lat wywołały dyskusję (Weapons, X, The Substance, Barbarian, The Front Room, The Front Room, Relic).
• Jak konkretnie każda z produkcji wykorzystuje motyw starej kobiety i jakie fakty o tych filmach są istotne dla debaty.
• Jakie oficjalne źródła i wypowiedzi reżyserów/aktorek zostały opublikowane.

Co to jest „hagsploitation”?

Hagsploitation to potoczny termin opisujący użycie starszej kobiety jako elementu grozy — zwykle przez pokazanie jej jako zdeformowanej, odpychającej lub moralnie złej. Ponadto, termin ten bywa kojarzony z historycznym gatunkiem psycho-biddy, który opisuje role starych kobiet w kinie grozy i thrillerach. Zobacz też materiały tłumaczące ten motyw: a „psycho-biddy” role.

Filmy najczęściej wymieniane w debacie

Poniżej podaję fakty dotyczące poszczególnych tytułów i ich związków z zarzutami „hagsploitation”.

Weapons (2024)

Reżyser: Zach Cregger. W filmie postać Aunt Gladys (w tej roli Amy Madigan) jest przedstawiona jako kobieta, która używa magii, aby osłabić innych i przedłużyć własne życie. Film trzyma elementy horroru i tajemnicy na pierwszym planie, a ujawnienie roli Gladys następuje w toku fabuły. Produkcja została skomentowana w kontekście powtarzalności motywu „strasznej starej kobiety” w twórczości Creggera — podobieństwa między Weapons a jego wcześniejszym Barbarian były często wskazywane przez widzów i krytyków.

everyone dunked on that thinkpiece about the resurgence of the aging woman as a monstrous figure in contemporary horror a few years ago but it seems pretty vindicated to me idk, like swap out longlegs for barbarian and… https://t.co/DejOeaqlre

— rural juror no. 2 (@resurrecti0ns) August 9, 2025

X (2022) i Pearl (prequel) oraz MaXXXine (sequel)

Reżyser: Ti West. W X Mia Goth zagrała dwie postacie: młodą aktorkę Maxine oraz starszą Pearl. Film i jego kontynuacje badają powiązania między pragnieniem sławy, seksualnością a przemijalnością. Kritycy zarejestrowali, że Pearl jest ukazana z mocno zarysowanym, starczym wyglądem i że to przedstawienie wywołało dyskusje o granicy między horrorem a wyśmiewaniem procesu starzenia. Recenzja zwracająca uwagę na ten wątek: RogerEbert — recenzja X.

The Substance (2023)

Reżyserka: Coralie Fargeat. W filmie Demi Moore gra Elisabeth Sparkle, aktorkę borykającą się z przemianami ciała i kariery; Margaret Qualley występuje jako młodsza partnerka. Film zawiera sceny transformacji i przemocy, które skłoniły krytyków do pytań, czy jest to satyra na standardy piękna, czy też wykorzystanie ciała kobiety w celach sensacyjnych. W dyskusji pojawiają się zastrzeżenia dotyczące sposobu ukazania starzenia się i kary za dbanie o wygląd zawodowy.

Barbarian (2022)

Reżyser: Zach Cregger. W filmie pojawia się postać zdeformowanej kobiety (tzw. Mother), która bywa interpretowana jako kolejny przykład „hagsploitation”. Barbarian daje tej postaci fragmenty powagi i aktów odwetu, co część widzów odbiera jako forma katharsis — inni uznali, że to powtórzenie stereotypu przerażającej starości.

The Front Room (2023)

Reżyserzy: Gaël & Evan Eggers. W filmie Solange (Kathryn Hunter) pojawia się jako uciążliwa, inwazyjna starsza postać w życiu młodszych bohaterów. Krytyka skupiła się na sposobie, w jaki film pokazuje opiekę nad osobami starszymi oraz na tym, że Solange bywa ukazana w sposób skrajnie odpychający, co zdaniem niektórych komentatorów redukuje złożoność problemów starzenia do taniego szoku. Dla kontrastu, w debacie wymieniany jest Relic (2020) jako przykład filmu, który porusza problemy demencji z większą empatią.

Publiczne reakcje i źródła

W sieci pojawiało się wiele opinii i analiz. Między innymi powstały teksty podsumowujące ten trend oraz krytyki wskazujące na ryzyko uprzedzeń wobec starszych kobiet. Przykładowe omówienia i analizy:

• Tekst omawiający zarzuty wobec nowej fali hagsploitation: LWLies.
• Artykuł podsumowujący reakcje i przykład Weapons: Collider.

Co powiedzieli twórcy

Zach Cregger prowadził rozmowy z aktorką Amy Madigan odnośnie postaci Gladys i, według doniesień, zostawił interpretację jej przeszłości częściowo otwartą. Informacje o pracach nad prequelem postaci pojawiły się w branżowych serwisach.

Źródła dotyczące tych informacji: Hollywood Reporter — zapowiedź prequela oraz Vanity Fair — rozmowa o wersjach backstory dla Madigan.

Podsumowanie faktów

Podsumowując: kilka ostatnich horrorów przedstawia starsze kobiety jako centralne źródło grozy. W związku z tym powstała publiczna debata o tym, czy takie przedstawienia to celowa, krytyczna refleksja nad lękiem przed starzeniem i seksualnością, czy też powtarzanie szkodliwych stereotypów. Filmy takie jak X, The Substance, Barbarian, The Front Room i Weapons zostały najczęściej wymienione w tej dyskusji i są przedmiotem analiz krytycznych oraz wypowiedzi autorów i mediów.