Miller’s Crossing ma 35 lat — jak film braci Coen, który poległ w kinach, stał się kultową perłą kina
Miller’s Crossing to trzecie pełnometrażowe dzieło braci Coen, które w 1990 roku ukazało się między hitami gangsterskimi Martina Scorsese i Francisa Forda Coppoli. Film nie osiągnął sukcesu kasowego, nie zdobył nominacji do Oscarów, lecz z czasem zyskał uznanie jako hołd dla klasycznych gangsterówek i przykład filmowego rzemiosła braci Coen.
Kontekst 1990
Rok 1990 przyniósł kilka ważnych premier gatunku gangsterskiego. Po pierwsze, we wrześniu ukazało się Goodfellas Martina Scorsese, które zdobyło szeroką uwagę krytyków i publiczności. Po drugie, pod koniec roku wyszedł The Godfather Part III Francisa Forda Coppoli, zamykający trylogię. Tymczasem Miller’s Crossing debiutował niemal w tym samym czasie i trafił przede wszystkim do festiwalowej oraz krytycznej publiczności.
Warto odnotować, że Goodfellas miał dobre wyniki kasowe, co potwierdzają dostępne dane, na przykład na Box Office Mojo.
Styl i inspiracje
Bracia Coen czerpali z klasycznych wzorców. Przede wszystkim odwołania sięgają w stronę gangsterówek i noir lat 30. i 40., a także prozy detektywistycznej takiej jak Dashiell Hammett. W filmie widać stylizowaną mowę postaci, krótkie i ostre wymiany zdań oraz elementy screwballu — co łączy klimat z wcześniejszymi obrazami Coenów.
Dialogi bywają celowo przestylizowane, a niektóre frazy i powitania należą do retro-słownictwa. Na przykład wiele postaci wita się słowem: „Co to za zgiełk?” (oryg. „What’s the rumpus?”).
Fabuła i postacie
Akcja filmu rozgrywa się w świecie przestępczym przełomu lat 20. i 30. Główny bohater, Tom Reagan, grany przez Gabriela Byrne’a, działa jako pośrednik i manipulator między dwiema frakcjami gangsterskimi.
W obsadzie znajdują się także Albert Finney (Leo O’Bannon), Marcia Gay Harden (Verna), Jon Polito (Johnny Caspar) oraz Steve Buscemi w krótszej, ale zauważalnej roli. W filmie pojawiają się sceny przemocy; jednocześnie fabuła koncentruje się na intrygach, negocjacjach i zdradach.
Tom Reagan
Tom nie wydaje się typowym ambitnym gangsterem: nie dąży ani do władzy, ani do bogactwa w oczywisty sposób. W narracji filmu postać opisywana jest jako ktoś, kto stoi z boku i wpływa na wydarzenia — po polsku cytat brzmi: „mężczyzna, który chodzi za człowiekiem i szepta mu do ucha.”
Johnny Caspar i język
Postać Johnny’ego Caspara (Jon Polito) wyróżnia się słownictwem i manierami. Jednym z powtarzających się motywów jest narzekanie na „high hat”, czyli poczucie wywyższania. Dialogi podkreślają słowne potyczki i gierki pozycji.
Produkcja i odbiór
Film wyreżyserowali Joel i Ethan Coen. Zdjęcia powierzono Barry’emu Sonnenfeldowi. Premiera miała miejsce między innymi na New York Film Festival. Mimo pozytywnych recenzji kinowa frekwencja była niska, a film nie uzyskał nominacji do Oscarów.
Następnie bracia Coen pracowali nad kolejnymi projektami; już po Miller’s Crossing powstał Barton Fink, zainspirowany problemami twórczymi podczas pracy nad wcześniejszymi scenariuszami. O tym etapie pracy można przeczytać na Cinephiliabeyond.
W szerszym kontekście krytycznym zdarzały się też opinie o braciach Coen jako manipulatorach losów swoich postaci; na temat tej krytyki dostępna jest analiza na stronie Rogera Eberta: coenowie są poważnie w błędzie.
Materiały źródłowe
Film nawiązuje do klasycznych motywów gatunku. W przeciwieństwie do bezpośredniej przemocy w Goodfellas, Miller’s Crossing operuje częściej stylizacją i literackimi odniesieniami. Muzeum Filmowe sklasyfikowało inny film Coenów, A Serious Man, jako „nightmare comedy”; ta klasyfikacja znajduje się w opisie na stronie Museum of the Moving Image: Nightmare Comedies.
W materiałach promocyjnych i wywiadach twórcy mówili o zamiarze odwołania do mowy i rytmu klasycznych gangsterówek oraz o łączeniu elementów noir i screwballu.
Jeśli chcesz sprawdzić dane kasowe Goodfellas, więcej informacji jest dostępnych na tej stronie. Ponadto analiza pracy twórczej Coenów i ich miejsca w kinie znajdziesz na stronach wymienionych powyżej.
